Promienie słońca jeszcze bardziej
rozświetliły jasną skórę Josephine H. Kobieta siedziała na łóżku w krótkiej
koszulce. W ciszy rozkoszowała się ciepłym porankiem. Obejmowała rękoma zgięte
kolana. Jej stopy lekko ugniatały materac. Patrzyła przez okno melancholijnym wzrokiem, jakby tu i teraz przebywała wyłącznie we własnej, wewnętrznej przestrzeni. Należało uwiecznić
jej pozę, rozróżnić łagodnie wygiętą linię ramienia od łuku nóg i światła od cieni na jej ciele. Spięte
włosy przybrały inny odcień brązu, niż ciemny kąt przy oknie otwartym na
bezchmurne niebo. Pościel na łóżku nie jest biała, pod wpływem działania
światła przybiera pastelowe odcienie różu, fioletu i błękitu. Ten moment z życia kobiety, niby
podobny do innych poranków, ale niezwykle barwny i liryczny domagał się
namalowania. Josephine nie straciła go dzięki obrazowi swojego męża, Edwarda
Hoppera. On przedstawił ją w ich nowojorskim mieszkaniu.
 |
E. Hopper, Morning Sun, 1952, źródło
|
Dzieło stało się punktem wyjścia dla polskiej artystki, Izabelli Gustowskiej.
Ona zajmuje się malarstwem, grafiką, fotografią, sztuką wideo i performance,
instalacjami. W wielu działaniach łączy różne dziedziny. Od lat jest związana z
poznańską ASP. Twórczyni wykorzystała Morning Sun w projekcie Struny
Czasu. W Gdańskiej Galerii Fotografii artystka zaprezentowała jego niewielką
część. Wystawa 1% Morning Sun – NYC – 1952, Morning Sun – Poznań – 2010, Morning Sun –
NYC – 2013 trwała od 11 października do 22
grudnia 2013 r. Składały się na nią trzy ekrany z filmami,
fotografie oraz przedmioty-rekwizyty. Na amarantowych ścianach jednej z sal wisiały trzy ekrany.
Na nich wyświetlane były dzieło Hoppera, cytaty z pamiętników jego
bohaterki oraz współczesne transformacje jej postaci.
Przetwarzanie intymnego momentu z kobiecego życia
pojawiło się w sztuce XIX w., np. w pracach Edgara Degasa. Malarz stworzył wiele
aktów kobiet, które dokonują codziennej toalety: czeszą się, kąpią, wycierają.
 |
| E. Degas, Kąpiąca się, 1886 r., źródło |
Nie idealizował modelek, ale pokazał je takimi,
jakie są same przed sobą. Ta prawda nie pozbawiła ich uroku, lecz ujawniła jego
nowe aspekty. Podobne obrazy określam mianem poezji ciała. Wspominam o Degasie, bo cechy jego dzieł dostrzegam w obrazie Hoppera. Sądzę, że on
i Gustowska ujawnili bardziej osobiste momenty z życia kobiety niż impresjonista na jakimkolwiek płótnie. Nostalgia, zaduma, obojętne wpatrzenie Josephine
i jej naśladowczyń w jeden, nieznany odbiorcy punkt sprawiają, że ich
przedstawienia są zarazem intrygujące i przejmujące. Z jednej strony widz
czuje, że uczestniczy w czymś na wskroś intymnym, a z drugiej: nie wie, nad czym zastanawiają się te kobiety. Modelki Degasa – mimo dosłownego obnażenia – również pozostawały
tajemnicze, anonimowe. Z kolei anonimowość Josephine z obrazu Hoppera
sprawia, że łatwo z niej uczynić „everywomen”.
Postać tak mocno
doświetlona na obrazie amerykańskiego malarza w realnym życiu pozostawała w
jego cieniu. Muza, archiwistka i przede wszystkim towarzyszka życia
artysty, na przemian kochana i nienawidzona przez niego, sama była
twórczynią. Zapewne nieprędko doczekamy się wystawy dzieł, które są uważane
nie tyle za jej dorobek, co za kolejną pamiątkę z życia jej męża.
 |
| J. Hopper, Autoportret, 1956 r. |
Gustowska potraktowała tę sytuację przewrotnie: wypchnęła
Josephine na pierwszy plan. W 2013 r. wytrwale szukała jej sobowtórów na ulicach Nowego Jorku.
Kierowała się intuicją. Zapraszała kolejne kobiety do odtworzenia sceny ze "słonecznego" płótna. Oprócz tego dokumentowała je na filmowych taśmach, razem z ich radościami i rozterkami. Ze względu na zbyt małą powierzchnię gdańskiej galerii nie udało się pokazać wszystkich filmów. Okazało się, że szósty zmysł dobrze podpowiedział Gustowskiej, bo wybrane przez nią osoby miały dużą świadomość ciała i poczucie wewnętrznej siły. Cechowała je naturalność, swoboda, rozmarzenie.
 |
| Skan fragmentu ulotki informacyjnej, która towarzyszyła wystawie |
Sama Gustowska zaprezentowała się w podobnej stylizacji i pozie, ale trzymała w ręku
laptop, na którym wyświetlany był wiadomy obraz.
Trzy ekrany z różnymi
projekcjami sprawiły, że odbiorca nie miał pojęcia, gdzie się znajduje: wewnątrz obrazu
Hoppera, w pamiętniku Josephine, w Nowym Jorku z kolejnymi kobietami, czy z
Gustowską w Poznaniu. Dodatkowo w przeszklonych gablotach umieszczono przedmioty
powiązane z bohaterkami filmów, np. suszarkę do włosów, lusterko, popielniczkę. Już
nie wiadomo, co było prawdą, a co snem o Josephine, wykreowanym przez określone osoby. Wystawa 1% Morning Sun nie
jest wyjątkiem w działalności Gustowskiej, bo oniryczną atmosferę miały jej
wcześniejsze dzieła, np. Sny, Life is a
Story, Cichym ścigałam ją lotem. Takie działania artystki przypominają mi zabiegi z prozy Brunona
Schulza, gdzie czas i przestrzenie rozpływają się. Odbiorca w ślad za
autorem przechodzi z jednych w drugie, ale nie czuje
granicy między nimi. Ekrany rozwieszone blisko siebie pozwoliły uzyskać podobne
przeżycia.
Gustowska jest określana jako
artystka multimedialna. Zwykle do dzieł zaawansowanych technologicznie odnoszę się z dystansem. Waham się, czy nowoczesne media nie zagarniają i nie spłycają ich wyrazu. Poznańska twórczyni rozwiała moje wątpliwości, bo mimo wykorzystania w 1% Morning Sun najnowszych rozwiązań ofiarowała odbiorcom nastrojowe, fascynujące opowieści. Dorównała liryzmem dziełu Hoppera. Sprawiła, że Josephine ożyła w każdej osobie, która zobaczyła ekspozycję. W tym wypadku powielanie dzieła
innego malarza nie było odtwórcze, a w pełni oryginalne. Gustowska zwróciła również uwagę na to, że w cieniu wielkiego drzewa –
wielkiego artysty – trudno było i jest wyrosnąć kobiecie-twórczyni (wystarczy
przypomnieć duet Strzemiński-Kobro, w którym oboje artystów było równie
utalentowanych, ale to Strzemiński wyszedł na prowadzenie; Kobro niedawno doczekała
się należnego jej uznania).
Małgorzata Taraszkiewicz-Zwolicka, kuratorka wystawy, odpowiednio przedstawiła zamysły Gustowskiej. Pozostały
zrozumiałe i przemówiły do wyobraźni odbiorcy. Do gustu nie przypadł
mi jedynie sposób wyeksponowania prac. Czy jeżeli sztuka jest rozumiana
jako feministyczna, to jej prezentacji „z przydziału” należy się różowe
tło, by jeszcze dobitniej zaznaczyć „kobiecość”? Tak banalny zabieg przywodzi na myśl raczej stereotypowo
rozumianą kobiecość z Barbie na sztandarze. Tworzenie różowej enklawy sztuki
kobiecej nie jest według mnie odpowiednim rozwiązaniem. Być może wystawą
tego typu zainteresują się głównie kobiety i to one poczują wspólnotę z
Josephine. Jednak wydaje mi się, że wszechobecny róż wypycha Gustowską z
uniwersalnego obiegu sztuki, gdzie liczy się człowiek i jego różne doznania, bez
względu na płeć.
_-_WGA19175.jpg)
_-_The_Girl_With_The_Pearl_Earring_(1665).jpg)
#/media/File:Jan_Bruegel_d._%C3%84._007.jpg){kind=link}
_-_WGA19175.jpg){kind=link}
_-_The_Girl_With_The_Pearl_Earring_(1665).jpg){kind=link}
